Сибайҙа һауа торошо:
-2, -4 ° C 1 - 3 м\с ЮВ
Сибайҙар һәм Иҫке Сибайҙар редакцияға килеп 530 һумға яҙыла ала. Йыллыҡ подписка—990 һум.        *       Кемдәр гәзиткә яҙыла һәм квитанцияһының күсермәһен редакцияға ебәрә, уларҙы шәп бүләктәр көтә!       *       Электрон вариантҡа яҙылыу—354 һум, йыллыҡ—606 һум.       *       Почта аша яҙылыу хаҡы: 6 айға—551 һум 34 тин. Йыллыҡ подписка—1005 һум 48 тин.       *       2017 йылға «Атайсал» гәзитенә яҙылыу дауам итә. Ашығығыҙ! 30 декабрҙә Лото-уйын уҙғарыласаҡ.       *       
 
ҠЫҘЫМ-ҠЫҘЫМ, ҠЫҘ КЕШЕ...
Untitled document

Миләүшә ҠАҺАРМАНОВА

Хикәйә

Өлкән ҡыҙының, үҙе инде бер ырыуға өләсәй булған Зәлифәһенең, төҫөн айырмаһа ла, тауышын таный Заһир ҡарт. Ошоноһо, үҙенең әсәһе мәрхүмә кеүек саңҡыу һөйләшә. Әсәһе затын «торналар» тип тә шул сағыу тауыштары өсөн әйткәндәр бит. Ике торна һөйләшкәне, ун биренең талашыуынан яман, ти торғайны атаһы балдыҙҙарын мәрәкәләп. Үҙенең араһы «биреләр» ине...

—Атай! Һурпысеп алайыҡ тиһәм... әллә нимәһен бөгөн сәпсим башыңды ла күтәрмәйһең дә һаң.

Зәлифә итләс көслө беләктәрен атаһының елкә аҫтына тығып ебәреп, уны бала шикелле итеп ҡалҡытып ултыртты. Һулып кипкән аяҡтары иҙәнгә етмәгәс, табан аҫтына терәү һалып, шул ыңғайы арҡаһына ла кескәй яҫтыҡ ҡыҫтырып өлгөрҙө. Ян-яғына ҡоламаһын өсөн дә түшәк-мендәрен өйҙө.

—Мына... атай, ҡармап ҡуйҙыҡ һине хәҙер, бер ҡайҙа ла ҡасалмаҫың,—тип көлә әле үҙе. Уның был һүҙенән ҡартҡа ла күңелле, тик ауыҙҙың йырылыр хәле юҡ, яҙылмай. Күҙҙәрен дә шәбе япҡан, яҡтылыҡты ла шәүләне генә сырамыта.

Ауыҙ ҡыуышына ҡалаҡлап һалынған йылҡы һурпаһының тәмен белә әле ул. Э-эй, был ризыҡҡа еткәне бармы!? Тыуғандан шул тәмде белеп-татып, шуның көсөндә ғүмер итеп, һуңғы көндәрендә лә әлеге татҡа ымһынып ята. Хәленән килһә, ҡулына һөйәк тотоп шатырлатып кимерер, итен таснатып сәйнәп йотор ҙа, һалмаһын һөҙөп ашағас, тоҙлоғона әсе ҡорот иҙеп, күтәреп түңкәреп ҡуйыр ине. Шулайта торғайны ла... Ҡала икән, һурпа эсер заманы ла, сапсынып торған йылҡыны ҡороҡлап йығып салыр көндәр ҙә, табаҡ-табаҡ булып боһорап ултырған ит артында кемуҙарҙан һоғондорошоуҙар ҙа...

Инсульттан һуң ҡыбырламаҫ-һөйләшмәҫ булып ятһа ла, зиһене теүәл ҡарттың. Тәүлектең өстән бер өлөшөн йоҡлап үткәрһә лә, шул ятыуында уйҙарының да осона сығырлыҡ түгел һымаҡ. Бөтмәҫ йоҡоһо ла әллә үтә йылыла, йомшаҡта бала һымаҡ тотоуҙарынан, әллә... майшәмдәй булып һүнеп барыуынандыр. Быныһын да аңлай ул, риза ла. Мәле етһә кеше шулай күнә лә, хатта көтә лә икән үлемде. Ул да ҡәҙерле ҡунаҡ булып китә.

Алты ҡыҙы бар Заһирҙың. Шулар алмашлап йөрөтөп ҡарағандарын да белә. Ҡайһыларын айырмай ҙа инде, хатта исемдәрен дә иҫләй алмай. Бынау Зәлифәһенән башҡаларын. Бары ашатҡанда бит-сәстәрен һыпырып, маңлайынан үбеп алғандарында үҙ ҡыҙҙары икәндәрен аңлай. Башҡа кем уны улайтып иркәләп, ҡәҙерләп торһон. Шул ҡыҙҙары инде. Заманында «кәрәкмәйҙәр», «һыуға һалам» тип ысҡындырғылаһа ла...

* * *

Рабиғаһының йөклө икәнлеген белгәс тә, тыуасаҡ балаға исем ҡушып ҡуйҙы: Моратша. Әсәһе, йәш ғаиләгә хужа булып йәшәгән Зәкирә ҡарсыҡ та, оҡшатып баш ҡаҡты:

—Ҡайнымдың ҡустыһы Моратша ҡайнаға яман оҫта булды. Ҡулынан килмәгәне юҡ ине. Һаман шуның көйәнтәһен тотонам.

Моратша тыуырына шиге лә юҡ ине был икәүҙең. Зәкирә үҙе бер-бер артлы дүрт ир бала табып, йәшләй генә тол ҡалып, бармаҡ баштарындай ғына көйө шуларын утынға лә, бесәнгә лә ҡуша алып йөрөп үҫтергән шәп, әле һаман һелкетә баҫып йөрөгән әбей, ул табыуҙы ғәҙәти, ғәҙәти генә лә түгел тейешле һанай. Заһир иһә ҡыҙ баланың ни икәнен дә белмәй, тигәндәй.

Тик Моратша тыуманы. Уның урынына тәзелдәп ятҡан Зәлифәһе тыуҙы. Кендек инәйе ҡулынан баланы ҡабул итеп, йүргәген асып ҡараған Зәкирәнең, ауыҙынан ысҡынған һүҙе, ирекһеҙҙән, тыны менән ҡуша сыҡты:

—Әстәғәфирулла!

Әсәле-уллы бер нисә көн шаңҡый биреп йөрөһәләр ҙә, яйлап кире ыҙанға төштөләр, йәш әсәнең күңелен ҡырмаҫҡа тырыштылар.

—Орлоғо Бохараламы ней, малайҙарығыҙ бер ғәскәр булыр әле, тамаҡтарына өлгөртәлмай торороғоҙ,—тигән булды оло ҡатын улын йыуатып. Ә килене артыҡ бошонмай, ҡурсағы менән мәшғүл булып, донъяһын онотҡан.

Икенсе баланы көткәндә Заһир ҡолон һатып алды. Fүмер буйы атлы булырға, улы булһа атта йөрөргә өйрәтергә хыялланыуын ҡат-ҡат һөйләп ҡатынының да башына һеңдереп бөттө. Хәҙер ул да ҡорһағындағының малай булыуын теләп ялбарҙы. Әммә... уларҙың был хыялын да, һорауын да ишетмәнеме, әллә үҙе шулай тейеш, тип таптымы күктәге... тағы ҡыҙ тыуҙы.

Итәгендә үҫеп килгән туп шикелле ейәнсәр тәмен аңлай башлаған Зәкирә был юлы артыҡ аптыраманы, шулай ҙа, ҡәнәғәтһеҙлеген белдерә булып, бәпәй күрә килгән ҡатындар сәйендә әйтеп тә ҡуйҙы:

—Һәҙерге бисәләр бала таба беләме. Эстәрендә йомортҡа йөрөткән шикелле генә йөрөп, ярты көн ауырып, сай-сой килеп ҡыҙ табалар. Беҙ әүәл, әллә, ирҙәр эше башҡарып йөрөп малай таптыҡмы...

—Уңған ҡатын ул тапҡан, ҡупшы ҡатын ҡыҙ тапҡан, ти бит, ҡайынбикә, ҡыҙын да кемдер табалыр шулай.

—Әллә... ҡупшылыҡты белмәгәс.

Һауалы ҡырыҫ ҡәйнәһенең холҡон белгән килен үпкәһен эскә йотһа, башҡалар күҙ ҡырыйы менән генә ҡарашып, йылмайыуҙарын йәшереп ҡалыуҙы хуп күрҙе.

Бишенсе ауырын ыҙалы күтәргән килененең түрбашта һыҙланып йөрөгәнен күҙәтеп, аяғындағы мендәрҙә бәләкәйен бәүетеп, урындыҡта ултыра Зәкирә. Олораҡтары эргәһендә аунап йоҡлай. Һыңар ҡулы менән буйы еткәндәренең арҡаһынан бәпләй. Үҙе килененең ыңғырашҡанына эстән һыҡрап, мейес плитәһендә тимер-томорон ҡайнатҡан фельдшерға (уларса кендек инәһе) сабырһыҙ ҡарашын ташлап-ташлап ала. Ахырҙа түҙмәй:

—Сабира килен, нимуйҙап утыраңдыр?!

Мейес тәңгәлендәге ултырғысҡа ҡунаҡлаған фельдшер ҡатын артыҡ ыжламай:

—Ваҡыты етмәгән әле, Зәкирә апай. Игеҙ балларға алдан көсәндереп хәлен алмайыҡ, тейем.

—Игеҙ малай булып, мынау бисураларҙың сәстәренә йәбешеп үҫһен ине лә...

...Көҙгө һалҡын таң яҡынлашыуға ғына тыуҙы игеҙәктәр. Ҡыҙ игеҙәктәр. Береһе көр тауышлы, кәүҙәле генә булһа, икенсеһе сибек булып, тауышы ла саҡ сыҡты. Fүмер буйы ауылда бала ҡабул иткән тәжрибәле фельдшер, бәләкәйен урап һалғанда, оло ҡатынға мәғәнәле итеп ҡарап алды. «Быныһының терелеүе икеле» булды был ҡараш.

Солан аша ҡаршы торған мал өйөндә һөйөнсө көтөп ултырған Заһир шунда ысҡынып китте. Башындағы кәпәсен алып иҙәнгә һуҡты ла, ишекте шартлатып ябып тышҡа атылды. Саҡ торған ҡәйнә лә тоҡанды:

—Йә инде! Эсе тулы ҡыҙ әллә бының! Былай буһа ней, затты ҡорота ла һаң! Ҡорой бит, ҡорой! Кеше баллары үҫтерә атыу был малай! Ҡартайғанда кем ҡулында үлергә уйҙайҙар икән, һе.

Барын ишетеп ятҡан килен, күҙен дә асып ҡараманы. Хәле лә булманымы, яуаплар һүҙе лә табылманымы. Ҡәйнәһе килеп балаларҙы асҡылап-асҡылап ҡараны ла, ҡыбырларға ла эшкинмәгән бәләкәйен айырып алып, ҙурын әсәһе эргәһенә һалды:

—Мыныһы күгәргән инде, мал бумаҫ. Мә, ошоһон имеҙ.

Тауыш-тынһыҙ теге төйөнсөктө үҙе ҡаршы яҡтағы мал өйөнә алып сығып, түшәккә төрөп һалды. Шулай итеп яҙмышы хәл ителде етлекмәгәндең.

Тик Аллаһ ҡөҙрәте ул шундай нәмә икән. Кемде йәшәтергә, кемде үлтерергә икәнде үҙе генә белә, үҙе хәл итә. Һәм был юлы ла шулай булды.

Иртәнсәккә әсә ҡосағындағы бала үлгән булып сыҡты. Төнө буйы йөрөп, иртәнсәккә генә ятҡан Зәкирә, килененең тауышына һиҫкәнеп торҙо:

—Ҡәйнәм! Ҡәйнә-әм!!!

—Әү!? Әү! Ней булды?—ейәнсәрҙәре араһында ҡырын ятып ойоған аяғын һөйрәй-һөйрәй оло яҡҡа ашыҡты.—Нимә булды тағы?

Килене ҡатҡан сабыйына ҡарап үҙе шаҡ ҡатҡан. Бер ҡарашта хәлде аңлаған әбей артыҡ ҡаушап төшмәне. Йәһәт кенә баланы алып ауыҙына яҡын килтереп тынын тыңлап ҡараны ла, түрбаш яҡҡа алып сығып тағатып, һәрмәштергәс, ауыҙ эсенән уҡына-уҡына кире төрөп алып, тегеһенең эргәһенә, бәләкәй өйгә алып сыҡты. Быныһын да йәнәшенә һалып: «Э-эй, балаҡайҙарым! Тарһынып әрәм иттем сабыйҙарымды-ы...»,—тип иңрәп һамаҡлап ебәргәйне, алдан сығарып һалған бәләкәйе мыҡырлап тауыш бирмәһенме! «Аһ!» итеп артына ҡолап китә яҙҙы шул саҡ. Унан йәһәт кенә тегеһен тағатып ебәреп ҡараһа—тере! Йылы ҡулдарҙы тойоп, морон ғынаһын салшайтып имсәк эҙләгәндәй итте  хатта. Ҡайғы менән шатлыҡҡа бер юлы быуылған ҡарсыҡ, баланы түшәге менән ҡуша ҡармап алып оло өйгә йүгерҙе:

—Килен! Килен! Йә, Хоҙай! Имеҙ... йылыта һал...

Үҙе, һаман илап ебәрә алмай ултырған киленен, йығып тигәндәй һалып, түшен асып, һөт менән тулышҡан ҡайнар убалар араһына һыуынып барған бәләкәс кенә башты ҡыҫтырҙы. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә сабыйын юғалтып һәм табып өлгөргән йәш ҡатын да, әле генә ғазраил ҡулында булып та, ҡапыл йәннәткә килеп ингән бәпес тә, гонаһ менән сауап араһындағы ҡарсыҡ та, ҡапыл бер арауыҡта ҡайһы яҡты һайларға белмәй сәбәләнделәр ҙә, береһе балаһын түшенә ҡыҫып, икенсеһе ауыҙына тулған йылы һөткә сәсәп, өсөнсөһө ҡылғандарын аңлап, илап ебәрҙе. Был тауышҡа уянып сыҡҡан ҡыҙҙар ҙа, ни хәлдәр барын аңламаһа ла, ололар ҡылығынан ҡурҡып, ике яҡтан өләсәйҙәренең итәгенә ҡапланып, буҙлауға ҡушылды. Тап ошо мәлдә ишекте кирә асып, иҫерек ир ҡайтып инде. Барыһы ла шып туҡтап, берҙәй уның яғына боролдо.

—Бы ниткән баҙар?! Бисә-сәсә-мал-тыуар!—Ир бәүелә-бәүелә карауат башына килеп торҙо ла, ҡолап китмәҫ өсөн тимеренә тотондо.—К-кәр-рәкмәй! Кәррә-рәкмәй миңә ҡыҙҙар! Б-бир... икеһендә... бөтәһендә... һыуға һалам! Бо-борон... шулайтҡандар... Һалам!... Һы-һыуға..

Уның был хәбәренән бер мәлгә телһеҙ ҡалған ҡатындар, бәлшәйеп төшкән хәлдәренән, күҙ асып йомған арала әллә нигә әйләнде лә ҡуйҙылар. Ҡатыны, бығаса бер ҡаршылыҡ күрһәтә белмәгән Рабиғаһы, юрғанын һирпеп ебәреп, эскүлдәктә көйө тороп баҫты. Төнө буйы ауырығандан, илағандан һыуланып бит-муйынына йәбешкән сәстәрен баш хәрәкәте менән генә артҡа ташланы. Бер беләгенә яҡшылап уралмаған да сабыйын ҡыҫҡан, уныһы сей ҡыҙыл булып тыпырсынып маташа. Әсәһе, бығаса гел уның яғын ҡайырған әсәһе, баҫҡан тауыҡ шикелле, киң итәген ике яҡтан тотоп, эргәһендәге себештәрен ҡаплап ҡабарып баҫты ла... ҡапыл янъял ҡупты:

—Һыуға һалыр өсөн баллар тапҡанмынмы һиңә?! Ҡыҙҙарыма бармағыңды тигеҙәһе булма!!! Былар минең баллар!

—Бирермен мин һиңә «һыуға һалам»ды! Йүнһеҙ малай! Телеңде ҡорт саҡҡыр!

—Кәрәкмәй миңә һинең атың да, этең дә! Ҡыҙҙарым артыҡ булһа хәҙер сығып китәм!

—Нимә яһағаның шуны тапҡан килен! Ишшыу мында, бала һайҙап! Бар, ят, йоҡла! Айыҡһаң йәнеңде алырым мин һинең!

Өйҙән сығып ҡасыуҙан башҡа сара ҡалманы иҫереккә. Мал өйөндә ятып айнығып, унан игеҙәгенең һыңарын алып барып ерләп, икенсе һыңарын ай тигәндә саҡ күрә алды. «Һыуға һалам»ды тиҙ генә онотманы ҡатыны. Улай тиһәң, ғүмер буйы онотманы инде. Төшөрөп алғанда үҙе лә хәтерен яңыртып ебәргеләне. Уның «һыуға һалам»ы ауылда лаҡап булып китте хатта. Ҡыҙҙар үрсеп киткән йортта ирҙәр уйынлы-ысынлы итеп «һыуға һалам»ды ысҡындырғыланы, халыҡ көлөп һөйләне, телдән-телгә көләмәс итеп йөрөттө. Шуға ҡатыны ла уңайы сыҡҡан һайын семетеп алды. Ҡыҙҙары үҫеп, кейәүгә китеп бөтөп, икеһе генә ултырып ҡалғас, тегеләр оҙағыраҡ шылтыратмай йә килмәй торғанда, Заһир беренсе бошона башлай:

—Нимәһен өндәшмәй шул ҡыҙҙарың?

Әбейе шуны ғына көткән:

—Ағып китеп бөткәндәрҙер.

Ысынлап, ағып китеп бөттө лә ҡуйҙы ҡыҙҙары. Ун дүрт-ун биш йәштән өйҙән сығып китә торҙолар, шул киткәндәренән яҙмыштары ла, юлдары ла башҡаланды. Ул һалмаһа ла, тормош үҙ йылғаһында ағыҙып алып китеп бөттө...

...Зәкирә әбей, үлем түшәгендә лә, һаташып йырлап ятты:

—Ҡыҙы-ым... ҡыҙы-ым... ҡыҙ ге-ше-е...

Ҡыҙ-ҙыма киле-ер... йөҙ ге-ше-е...

Был уның ейәнсәрҙәрен үҫтергән сәңгелдәк йыры ине.

* * *

—Атай, йә, бирешмә инде... Ҡап! Тағы бер генә ҡалаҡты йот әле.

 

Быныһы Зәлифәһе түгел бит, тауышы башҡа, Зөлфиәһеме... Зә.. Зө... тағы кемдәре бар әле... Барҙыр... ҡыҙҙары күп бит уның... Ҡарайҙар...

гороскоп на 2013 год телец гороскоп совместимость мужчины весы и женщина весы гороскоп 2013 года скорпион гороскоп гороскоп для скорпиона на год змеи любовный гороскоп для козерогов на 2013 год эротический гороскоп для мужчины-козерога гороскоп на месяц - стрелец на сайте любовный гороскоп тут гороскоп на гороскоп совместимости рак он и козерог она описание людей по гороскопу лев индивидуальный гороскоп глобы на 2013 год программа для расчета персонального гороскопа женщины по знаку гороскопа рак гороскоп гадания гороскоп мужчина овен женщина близнец гороскоп 2013 рак обезьяна гороскоп на сегодня овен дева гороскоп совместимости дракон тигр гороскоп на сегодня скорпион на завтра как проверить совместимость по гороскопу гороскоп карьера 2013 весы онлайн телефонная интерактивные тесты егэ 9 класс справочник частных решебник по немецкому 9 бим телефонная база решенные тесты егэ по алгебре типовые задания бесплатные ссылка телефонная база онлайн фипи егэ история 2013 скачать книгу сложно ли сдать егэ по физике узнать телефон человека по адресу в москве gsm поиск город волжский справочник домашних телефонов витебск Знакомства Кемерово онлайн игра Counter Strike sitemap